Autonomiczne Województwo Śląskie – historia przemilczana

14 lutego 2016

W naszym kraju słowo autonomia ma z jakiegoś niewyjaśnionego powodu znaczenie pejoratywne. A większość Polaków zapytanych o to, z czym im się owa „autonomia” kojarzy wypowiada z automatu słowa: „separatyzm”, lub „Palestyna”, jednocześnie przed oczami od razu jawią się obrazy walk, krwi i strzelaniny.

Jest to dla mnie o tyle dziwne, że przecież to właśnie autonomia galicyjska w XIX wieku była miejscem, w którym najlepiej rozwijała się polska kultura i myśl narodowa. Dziś jednak to słowo jest skutecznie wymazywane z wszelkich podręczników szkolnych i niemal jednogłośnie stygmatyzowane negatywnie.

O tyle o ile da się jeszcze usłyszeć czasem coś na temat wspomnianej już wyżej autonomii galicyjskiej (…no bo przecież Piłsudski…) to sprawa autonomicznego województwa śląskiego jest zupełnie pominięta (jak i wiele innych istotnych rzeczy w polskim systemie szkolnictwa, nie tylko w dziedzinie historii).

Zostawmy na razie współczesne tematy dotyczące działalności polskich ruchów decentralizacyjnych z Ruchem Autonomii Śląska na czele, to nie o tym ma być ten artykuł. Idea autonomicznego województwa śląskiego powstała po restauracji II RP, jej autorami byli Wojciech Korfanty ze Związku Ludowo-Narodowego i prawnik Konstanty Wolny. Ich projekt powstał w czasie agitacji przed plebiscytem na Górnym Śląsku, jako odpowiedź na niemiecki argument mówiący, że Polacy jakoby planowali zniszczyć wieloletnie tradycje samorządowe Górnego Śląska. W tym celu napisany został projekt Statutu Organicznego Autonomicznego Województwa Śląskiego. Następnie przedstawiono go Sejmowi RP, a ten 15 lipca 1920 roku uchwalił jego ważność. Był to ruch wręcz genialny, gdyż było to jeszcze przed samym plebiscytem, ale ziemiom wcielonym do Polski już zapewniało wolność i samorządność ich mieszkańców, co niewątpliwie miało ogromny wpływ na wyborcze decyzje ludności. W odpowiedzi Niemcy musieli podnieść Górny Śląsk do rangi prowincji, co trwało zresztą bardzo krótko, a niedługo po podziale spornego terytorium zmiany te i tak wycofali.

Tymczasem po polskiej stronie granicy pomimo wielu trudności i spowolnienia gospodarki nowa jednostka autonomiczna funkcjonowała coraz lepiej. Statut Organiczny zapewniał województwu własne ustawodawstwo wewnętrzne. Sporadycznie polskie prawo różniło się od śląskiego (jak w stanach USA…), największą różnicą był śląski konserwatyzm, którego najgłośniejszym przykładem było prawo nakazujące śląskim nauczycielkom celibat (sic!).

Sejm Śląski, który był tutaj ciałem ustawodawczym był niezależny od Sejmu w Warszawie, wolno mu było wszystko, dopóty było to zgodne z konstytucją. Tę jednak uchwalał już samodzielnie Sejm RP. Od strony wewnętrznej autonomicznego województwo też było niezagrożone, gdyż jego likwidację uchwalić mógł tylko Sejm Śląski, gdyby nie to, bardzo możliwe, że po przewrocie majowym podzieliłoby ono los niemieckiej prowincji górnośląskiej.

Kolejnym elementem niezależności był Skarb Śląski. Zdając sobie sprawę z bogactwa przemysłowego tej ziemi stworzono system śląskiej składki skarbowej uzależnionej w większym stopniu od liczby podatników, niż wysokości zebranych opłat, samo to tworzyło coś, co dziś nazwalibyśmy „specjalną strefą gospodarczą”, bo pozwalało obniżyć podatki w województwie, a mimo to nadal sporo inwestować. Dzięki temu początkowy marazm gospodarczy związany z brakiem rynków zbytu węgla i wyrobów hutniczych dość szybko zażegnywano. Pewnym problemem był tu oczywiście Wielki Kryzys, jednak dzięki swoim prawnym możliwościom województwo śląskie wyszło z niego o trzy lata szybciej niż reszta kraju poprzez zaciąganie rozsądnych pożyczek przeznaczonych głównie na inwestycje w eksport swoich towarów. Zainwestowano w rozbudowę portu w Gdyni celem sprzedaży węgla drogą morską do Finlandii.

Mało tego, pod koniec międzywojnia doszło nawet do sytuacji, w której to Skarb Śląski udzielił pożyczki Państwu Polskiemu. Niektórzy jeszcze teraz żartobliwie wspominają, że do dziś nie została ona zwrócona. No ale… nie istnieje już autonomiczne województwo śląskie, nie istnieje Sejm Śląski, nie ma też Skarbu Śląskiego – to i nie ma komu zwracać.

W tym miejscu warto zaznaczyć jeszcze jedną ważną rzecz. Koniec autonomicznego województwa śląskiego następuje oficjalnie 6 maja 1945 roku. Zlikwidowane zostaje dekretem Bolesława Bieruta – bezprawnie. Jak wspomniałem wyżej, tylko Sejm Śląski mógł uchwalić jakiekolwiek zmiany w Statucie Organicznym, w tym jego likwidację. Co więcej, Sejm Śląski nie został rozwiązany przez prezydenta RP w 1939 roku tak jak inne ciała ustawodawcze w Polsce. Zebranie ocalałych członków Sejmu Śląskiego, lub też rozpisanie do niego nowych wyborów było dla Bieruta zbyt czasochłonne, dlatego posłuchał rady towarzysza Stalina i użył najprostszego środka jakim był rozkaz egzekucyjny nie przejmując się zbytnio legalizacją swoich działań.

Ta sprawa do dziś budzi wiele kontrowersji na Śląsku, a sami Ślązacy traktują to jak jeszcze jeden przykład swej „krzywdy”. Wspomniany przeze mnie wyżej Ruch Autonomii Śląska również ochoczo szermuje owym argumentem, i jak widać nie bez racji.

Marcin Szewczyk

Polub NamZależy.pl

Subskrybuj NamZależy.pl



Loading Facebook Comments ...

Korwin-Mikke o wymiarze sprawiedliwości: nie powinno być tak, że sądownictwem zajmuje się minister sprawiedliwości albo premier (video)

Ukraińcy chcą zarabiać coraz więcej w Polsce. "Na rękę" oczekują nawet 2000 zł

Paweł Kukiz o dziennikarzu: Lis- czołowy manipulator i propagandysta tuskowego dworu- po raz kolejny przeinaczył moją wypowiedź

W cieniu ubiegłotygodniowych awantur ws. sądownictwa Sejm zajmował się kilkoma istotnymi projektami. Czekają nas m.in. podwyżki

Konflikt narasta? Rzecznik PiS o wecie Andrzeja Dudy: Trudno zrozumieć decyzję prezydenta

Antoni Macierewicz: wymiar sprawiedliwości jest ostatnim szańcem sił postkomunistycznych i liberalnych

Prezydent Duda podpisał ustawę o sądach powszechnych

Transmitowane równocześnie orędzia premier Szydło i prezydenta Dudy wzbudziły wiele emocji. Zdaniem internautów TVP popełniło błąd (video)

Włosi w specyficzny sposób protestują przeciw imigrantom. Na polu rolnym wykoszono wielki "obrazek" przeciw UE i cudzoziemcom (video)

Kukiz zaatakował protestujących ws. sądownictwa: oszaleliście??? Mam stanąć obok Platformy?

Weto prezydenta Dudy oburzyło PiS. Jak zareaguje Kaczyński? (video)

Demonstracje przed domem Grzegorza Schetyny we Wrocławiu

Andrzej Duda zawetował dwie ustawy o sądownictwie. PiS rozczarowane zachowaniem prezydenta (video)

Adam Andruszkiewicz ostrzega: wpływowa fundacja powiązana z Sorosem przygotowuje plany organizacji "polskiego majdanu"

Od niedzieli pigułka "dzień po" będzie dostępna tylko na receptę

Beata Tadla prowokuje Krystynę Pawłowicz? Dziennikarka opublikowała zdjęcie z siostrą posłanki

Donald Tusk chwali protestujących przeciw PiS: nie można zmarnować tej energii

Holenderska gazeta codzienna publikuje grafikę z karykaturą sikającego Kaczyńskiego

Senat przyjął w nocy ustawę o Sądzie Najwyższym. Przed parlamentem odbyły się kolejne demonstracje (video)

Przeciwnicy zmian w sądownictwie zaatakowali pod Sejmem posła Jakubiaka. Polityk został eskortowany w asyście kilkunastu policjantów

Wojciech Cejrowski o opozycji: to oni mówią plugawym językiem przy ośmiorniczkach (video)

Wiceszef MSWiA Jarosław Zieliński do opozycji: komuniści i esbecy, precz z łotrami

Najnowszy sondaż IBRiS dla Onetu: 52 proc. respondentów przeciwko PiS. Młodzi ludzie niezadowoleni

Orędzie premier Beaty Szydło: My jesteśmy władzą odpowiedzialną i jeśli na coś się umówiliśmy z obywatelami, to chcemy tego dotrzymać (video)

Donald Tusk wystosował oświadczenie w sprawie sytuacji w Polsce. Apel do prezydenta Dudy

Manifestacje pod Sejmem i Pałacem Prezydenckim. Demonstranci blokowali ul. Wiejską. Interweniowała policja (video)

Sejm przyjął ustawę o Sądzie Najwyższym. Uwzględniono kilka poprawek

Ostra reakcja posła Kukiz'15 na zachowanie opozycji: "Do jasnej cholery, krzywdę chcecie nam zrobić?!" (video)

Niepewna sytuacja PSL w Sejmie? W związku z odejściem posłanki klub niedługo może przestać istnieć

Jarosław Kaczyński tłumaczy swoje agresywne zachowanie: pewna miara została przekroczona (video)

Top