Autonomiczne Województwo Śląskie – historia przemilczana

14 lutego 2016

W naszym kraju słowo autonomia ma z jakiegoś niewyjaśnionego powodu znaczenie pejoratywne. A większość Polaków zapytanych o to, z czym im się owa „autonomia” kojarzy wypowiada z automatu słowa: „separatyzm”, lub „Palestyna”, jednocześnie przed oczami od razu jawią się obrazy walk, krwi i strzelaniny.

Jest to dla mnie o tyle dziwne, że przecież to właśnie autonomia galicyjska w XIX wieku była miejscem, w którym najlepiej rozwijała się polska kultura i myśl narodowa. Dziś jednak to słowo jest skutecznie wymazywane z wszelkich podręczników szkolnych i niemal jednogłośnie stygmatyzowane negatywnie.

O tyle o ile da się jeszcze usłyszeć czasem coś na temat wspomnianej już wyżej autonomii galicyjskiej (…no bo przecież Piłsudski…) to sprawa autonomicznego województwa śląskiego jest zupełnie pominięta (jak i wiele innych istotnych rzeczy w polskim systemie szkolnictwa, nie tylko w dziedzinie historii).

Zostawmy na razie współczesne tematy dotyczące działalności polskich ruchów decentralizacyjnych z Ruchem Autonomii Śląska na czele, to nie o tym ma być ten artykuł. Idea autonomicznego województwa śląskiego powstała po restauracji II RP, jej autorami byli Wojciech Korfanty ze Związku Ludowo-Narodowego i prawnik Konstanty Wolny. Ich projekt powstał w czasie agitacji przed plebiscytem na Górnym Śląsku, jako odpowiedź na niemiecki argument mówiący, że Polacy jakoby planowali zniszczyć wieloletnie tradycje samorządowe Górnego Śląska. W tym celu napisany został projekt Statutu Organicznego Autonomicznego Województwa Śląskiego. Następnie przedstawiono go Sejmowi RP, a ten 15 lipca 1920 roku uchwalił jego ważność. Był to ruch wręcz genialny, gdyż było to jeszcze przed samym plebiscytem, ale ziemiom wcielonym do Polski już zapewniało wolność i samorządność ich mieszkańców, co niewątpliwie miało ogromny wpływ na wyborcze decyzje ludności. W odpowiedzi Niemcy musieli podnieść Górny Śląsk do rangi prowincji, co trwało zresztą bardzo krótko, a niedługo po podziale spornego terytorium zmiany te i tak wycofali.

Tymczasem po polskiej stronie granicy pomimo wielu trudności i spowolnienia gospodarki nowa jednostka autonomiczna funkcjonowała coraz lepiej. Statut Organiczny zapewniał województwu własne ustawodawstwo wewnętrzne. Sporadycznie polskie prawo różniło się od śląskiego (jak w stanach USA…), największą różnicą był śląski konserwatyzm, którego najgłośniejszym przykładem było prawo nakazujące śląskim nauczycielkom celibat (sic!).

Sejm Śląski, który był tutaj ciałem ustawodawczym był niezależny od Sejmu w Warszawie, wolno mu było wszystko, dopóty było to zgodne z konstytucją. Tę jednak uchwalał już samodzielnie Sejm RP. Od strony wewnętrznej autonomicznego województwo też było niezagrożone, gdyż jego likwidację uchwalić mógł tylko Sejm Śląski, gdyby nie to, bardzo możliwe, że po przewrocie majowym podzieliłoby ono los niemieckiej prowincji górnośląskiej.

Kolejnym elementem niezależności był Skarb Śląski. Zdając sobie sprawę z bogactwa przemysłowego tej ziemi stworzono system śląskiej składki skarbowej uzależnionej w większym stopniu od liczby podatników, niż wysokości zebranych opłat, samo to tworzyło coś, co dziś nazwalibyśmy „specjalną strefą gospodarczą”, bo pozwalało obniżyć podatki w województwie, a mimo to nadal sporo inwestować. Dzięki temu początkowy marazm gospodarczy związany z brakiem rynków zbytu węgla i wyrobów hutniczych dość szybko zażegnywano. Pewnym problemem był tu oczywiście Wielki Kryzys, jednak dzięki swoim prawnym możliwościom województwo śląskie wyszło z niego o trzy lata szybciej niż reszta kraju poprzez zaciąganie rozsądnych pożyczek przeznaczonych głównie na inwestycje w eksport swoich towarów. Zainwestowano w rozbudowę portu w Gdyni celem sprzedaży węgla drogą morską do Finlandii.

Mało tego, pod koniec międzywojnia doszło nawet do sytuacji, w której to Skarb Śląski udzielił pożyczki Państwu Polskiemu. Niektórzy jeszcze teraz żartobliwie wspominają, że do dziś nie została ona zwrócona. No ale… nie istnieje już autonomiczne województwo śląskie, nie istnieje Sejm Śląski, nie ma też Skarbu Śląskiego – to i nie ma komu zwracać.

W tym miejscu warto zaznaczyć jeszcze jedną ważną rzecz. Koniec autonomicznego województwa śląskiego następuje oficjalnie 6 maja 1945 roku. Zlikwidowane zostaje dekretem Bolesława Bieruta – bezprawnie. Jak wspomniałem wyżej, tylko Sejm Śląski mógł uchwalić jakiekolwiek zmiany w Statucie Organicznym, w tym jego likwidację. Co więcej, Sejm Śląski nie został rozwiązany przez prezydenta RP w 1939 roku tak jak inne ciała ustawodawcze w Polsce. Zebranie ocalałych członków Sejmu Śląskiego, lub też rozpisanie do niego nowych wyborów było dla Bieruta zbyt czasochłonne, dlatego posłuchał rady towarzysza Stalina i użył najprostszego środka jakim był rozkaz egzekucyjny nie przejmując się zbytnio legalizacją swoich działań.

Ta sprawa do dziś budzi wiele kontrowersji na Śląsku, a sami Ślązacy traktują to jak jeszcze jeden przykład swej „krzywdy”. Wspomniany przeze mnie wyżej Ruch Autonomii Śląska również ochoczo szermuje owym argumentem, i jak widać nie bez racji.

Marcin Szewczyk

Polub NamZależy.pl

Subskrybuj NamZależy.pl



Loading Facebook Comments ...

Dominik Tarczyński w programie Katarzyny Kolendy-Zaleskiej: porozmawiajmy o numerach Lotto

Krzysztof Szczerski o prezydencie Andrzeju Dudzie: wszystko to co robi, robi w logice państwa

Czwarta kadencja Angeli Merkel. Kanclerz musi podjąć decyzję ws. dalszego przyjmowania uchodźców

Krystyna Pawłowicz zostanie usunięta z Facebooka? Powstała petycja w tej sprawie

Donald Trump wprowadza ograniczenia. Kolejne zakazy wjazdu na terytorium USA

Znane są oficjalne wyniki wczorajszych wyborów do Bundestagu. Partie chadeckie CDU/CSU uzyskały 33 proc. głosów

Jarosław Kaczyński o rządzie: patrząc na ogólne wyniki, mogę powiedzieć: jest dobrze

Martin Schulz: koniec naszej współpracy z CDU/CSU

Andrzej Duda z największym zaufaniem społecznym

Coraz mniejsze bezrobocie w Polsce? Według GUS-u sytuacja jest dobra

Jarosław Kaczyński spotkał się z prezydentem Andrzejem Dudą

Grzegorz Schetyna: Hanna Gronkiewicz-Waltz jest obiektem zmasowanego ataku (video)

PiS może wprowadzić zmiany w ordynacji wyborczej

Kim Dzong Un znowu grozi Donaldowi Trumpowi. Sytuacja robi się coraz bardziej napięta

Wojciech Cejrowski komentuje swoje słowa dotyczące oddania Szczecina Niemcom: ta sprawa jest irytująca

Współpracownik prezydenta Andrzeja Dudy: przygotowałem swoją żonę i dzieci na to, że mogę być zatrzymany (video)

Beata Szydło w rozmowie z Radiem Maryja: jesteśmy przygotowani do reformy medialnej

Rusza rządowy program – Otwarte Strefy Aktywności (video)

Włodzimierz Czarzasty: SLD rzuci na pewno kandydaturę na prezydenta Warszawy

Ogromna fala przemocy seksualnej w Rzymie

Polacy chcą rozszerzenia obrony koniecznej

Konstanty Radziwiłł: służba zdrowia nie może działać dla zysku

Angela Merkel krytykuje Donalda Trumpa: uważamy każde militarne rozwiązanie za absolutnie niewłaściwe

Bronisław Komorowski krytykuje Andrzeja Dudę za jego działania dotyczące reformy wymiaru sprawiedliwości (video)

Polacy czują się bezpiecznie w Polsce, jednak sceptycznie oceniają potencjał militarny kraju

Jadwiga Staniszkis krytykuje Andrzeja Dudę: ludzie tego pokroju, bez charyzmy, powinni usuwać się w cień

Jarosław Wałęsa: mój ojciec jest bardzo wybuchowym politykiem (...) Tłumaczę mu, żeby się troszeczkę dystansował od bieżącej polityki (video)

Tomasz Piątek, autor książki o Antonim Macierewiczu zapowiedział pozwy przeciwko prawicowym mediom

Andrzej Duda na 72. Sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ

Prezes TVP Jacek Kurski miał wypadek samochodowy

Top